Ochrona dóbr kultury w obliczu współczesnych zagrożeń to zadanie wymagające ścisłej współpracy wielu służb. W dniach 14–15 kwietnia 2026 r. w Olsztynie oraz Białymstoku zainaugurowano cykl specjalistycznych spotkań pod kryptonimem ZABYTEK-26. Inicjatywa ta, zorganizowana przez Departament Edukacji, Kultury i Dziedzictwa MON oraz Międzynarodowy Ośrodek Szkolenia i Badań nad Dziedzictwem Kultury w Zagrożeniu, otwiera nowy rozdział w budowaniu bezpieczeństwa polskiego dziedzictwa.
Głównym celem warsztatów jest wypracowanie skutecznych procedur ratunkowych, które znajdą zastosowanie w sytuacjach kryzysowych na terenie województw podlaskiego i warmińsko-mazurskiego.
Strategiczna współpraca wojska i administracji
Warsztaty ZABYTEK-26 stanowią fundament pod budowę efektywnej platformy wymiany doświadczeń. Jak podkreślił dyrektor Ośrodka, płk Karol Molka, kluczowym aspektem jest analiza funkcjonowania obecnego systemu ochrony oraz zacieśnienie relacji między Siłami Zbrojnymi RP a administracją publiczną.
Kluczowe obszary działań:
-
Analiza zagrożeń: Identyfikacja najsłabszych punktów w systemie zabezpieczeń zabytków oraz miejsc szczególnie narażonych na zniszczenie.
-
Przygotowanie rekomendacji: Tworzenie konkretnych wytycznych zwiększających skuteczność działań ratunkowych i logistycznych.
-
Trening kadr: Przygotowanie żołnierzy oraz cywilnych specjalistów do wspólnej pracy w warunkach stresu i realnego niebezpieczeństwa.
W rozmowach wzięli udział przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, służb konserwatorskich, Policji, Straży Pożarnej oraz KAS. Gospodarzami inaugurujących spotkań byli Dowódca 4. Warmińsko-Mazurskiej Brygady Obrony Terytorialnej oraz Dowódca 18. Pułku Rozpoznawczego.
Harmonogram cyklu szkoleniowego ZABYTEK-26:
ETAP I: Inauguracja (Kwiecień 2026) Pierwsze spotkania robocze, ustalenie płaszczyzn współpracy i wymiana danych między wojskiem a służbami cywilnymi w Olsztynie i Białymstoku.
ETAP II: Warsztaty merytoryczne (Maj – Czerwiec 2026) Głęboka analiza scenariuszy kryzysowych. Opracowanie szczegółowych procedur logistycznych i planów ewakuacji najcenniejszych ruchomych dóbr kultury.
ETAP III: Ćwiczenia praktyczne (Wrzesień 2026) Zwieńczenie cyklu. Realne działania w terenie z udziałem wojska, Straży Pożarnej i kustoszy, sprawdzające gotowość systemu w praktyce.
Dlaczego ochrona dziedzictwa jest kluczowa?
W obliczu konfliktów hybrydowych oraz zagrożeń o charakterze asymetrycznym, dziedzictwo narodowe często staje się celem ataków mających na celu osłabienie tożsamości społecznej. Ochrona dóbr kultury to nie tylko troska o budynki czy dzieła sztuki – to budowanie odporności całego państwa.
Dzięki takim inicjatywom jak ZABYTEK-26, Polska tworzy system, w którym wojsko nie tylko broni granic, ale staje się również strażnikiem historii i kultury, zapewniając ich przetrwanie dla przyszłych pokoleń. Zacieśnianie relacji cywilno-wojskowych w tym obszarze to standard nowoczesnego państwa dbającego o swoje najcenniejsze zasoby.
Źródło: Wojsko Polskie / Międzynarodowy Ośrodek Szkolenia i Badań nad Dziedzictwem Kultury w Zagrożeniu